आज:  | Sun, 03, Jul, 2022

झ्याई पार्‍यो रत्यौलीको झिल्केले झ्याई पार्‍यो

२१ मंसिर २०७६, शनिबार २०:१५ मा प्रकाशित (2 बर्ष अघि)
पुनहिल संवाददाता
मंसिर विवाहका महिनाको २१ गते । लगनको दिन । धेरै जोडिको आज लगनगाँठो बाँधिएको छ, सुहागरातको प्रतिक्षामा छन । मंसिरमा यस अघि ६ वट लगनमा पनि हजारौं जोडी विवाह बन्धनमा बाँधिए, कतिले उही रात सुहागरात मनाए, कतिलाई लोकन्ती बाधक भए होलान । अव मंसिर २५ गते मात्र लगन छ । त्यैपनि मन मिले लगन सवै वार, गते र महिनामा निक्लन्छन, आजभोली ।हिन्दु शास्त्रीय विवाह भन्ने वित्तिकै दुलाह जन्ती लिएर दुलहीको घरमा जान्छन । दुलहीको घरमा जन्ती र माईती पक्षका ठिटाठिटी पञ्चेबाजामा कम्मर मकाई मर्काई नाच्छन । यता दुलाह पुरुष जन्ती लिएर दुलही लिन गएपछि दुलाहको घरमा महिला जम्मा भै नाचगान गर्दै रमाईलो गर्छन, यसैलाई रत्यौली भनिन्छ । आज धेरै विवाहका दुलाहको घरमा लुठू (लाहुरे) ले नाचेर दिनभर हँसाउने र रत्यौलीको रन्कोले महिलालाई नचायो ।वास्तवमा रत्यौली महिलाहरुको जीवन कहानी हो । रत्यौलीमा विवाहबाट सुरु भएको महिला जीवनमा आईलाग्ने हरेक ब्यवहारिक जिम्मेवारी, भुमिका र बाध्यताहरुका कथालाई महिलाहरुले रत्यौलीमा गीति कथा बनाई गाउँछन ।विवाहको दिन बेहुलाको घरमा महिलाहरु गीत गाउँदै कम्मर मकाई–मर्कार्ई नाच्छन । बेहुलाको घरमा महिलाहरु रोमान्टीक गीत गाउँदै यौनोत्तेजक हाउभाउ र शैलीमा नाच्ने संस्कार नै रत्यौली हो । जन्ति बेहुली लिन घरबाट साईत गरेपछि महिलाहरु दुलाहको घरमा विहेको प्रकृया अनुसारका भावमा नाच र गीत गाउने गर्छन ।बुहारी लिन गए छोरा र जन्ती, नाच आमा आगनमा फनफन्ती ।’ रत्यौलीमा महिलाहरु पुरुष भेष धारण गरी पनि नाच्ने गर्छन । पुरुष भएका महिलालाई लुठो वा लाहुरे भन्ने गरिन्छ । उत्ताउलो हाउभाउमा लाहुरेले दुलाहका आमा, दिदी बहिनीलाई खोज्दै नचाउँदै, सुहागरातमा छोराबुहारीको कृत्यको अभिनय गर्दछन ।रत्यौलीका महिला गीतमा नै भन्छन्, ‘ले लाहुरे ले ले दुलाहकी आमालाई खोजी खोजी ले ।’ दुलाह सहित जन्ती बेहुलीको घर पुगेपछिको रत्यौलीमा छुट्टै हाउभाउ गरिन्छ । बेहुलीका बहिनी भिनाजुसँग जिस्किएको भावमा भन्छन, ‘म कति राम्री छु, दुरवीनले हेर भिनाजु ।’ त्यही बेला लाहुरेले पुरुष जननेन्द्रीयलाई दुरविन बनाई दिँदा महोत्सवमा उपस्थित महिला–पुरुष सवै लाजले भुतुक्क भए ।‘ल्याएका दुलही राम्ररी पाले, जन्मदिने बा–आमा नफाले ।’ महिलाहरुले विवाहपछि छोरा–बुहारीले आमाबालाई बृद्धश्रममा पठाउने कुसंस्कारको पनि महिलाले रत्यौली मार्फत विरोध गरे । प्रतियोगितामा पुरुष भन्दा महिला बढी थिए । महिलाहरु छोरोले बुहारी ल्याएपछि गर्ने सुहागरात, यौनजीवन र सासुबुहारी, नन्दभाउजु, देवरजेठानी आदी पारिवारिक सम्बन्धमा आउने परिवर्तनहरु गीत मै गाए ।परम्परागत रत्यौलीको सवैभन्दा रोमान्चक पात्र भने लुठो हो । लुठोले (पुरुषको भेषमा नक्कली पुरुष जननेन्द्रीयमा सजिएकी महिला)ले कामोत्तेजक हाउभाउ र शैलीमा दुलाहका आमा, दिदीबहिनी, भाउजु समेत महिलाहरुलाई ‘च्याप्प समाउँदै यौन सम्पर्कको अविनय गर्छन । पुरुष प्रतिवन्धीत गीतनाच हुनेभएकोले महिलाहरु उन्मुक्त भै नाचेर मनोरञ्जन गर्छन ।पुरुषले रत्यौली हेर्न हुँदैन भन्ने मान्यता छ, त्यैपनि कामवासनाले युक्त पुरुष महिलाको रत्यौली हेर्न लुकिछिमी पुग्छन ।रत्यौलीमा जन्ति लिएर दुलहीको घर गएपछि सवै रमाउँछन । यहीबाट रत्यौलीको कथा सुरु हुन्छ । दिदीवहिनी, छिमेकी नयाँ सदस्य भित्रन लागेकोमा खुसी मनाउँछन । त्यसपछि दुलाहको आमाको कथा सुरु हुन्छ, छोराले ‘दुधको भारा’ तिरेर डोलीमा चढ्दा आमाको मनमा आउने भावबाट खास रत्यौलीका गीत सुरु हुन्छ ।त्यसैपछि दुलाह र दुलहीको यौन जीवनको कथा गाईन्छ, यही लुठोले विवाहपछि दुलाहदुलहीको ब्यक्तिगत निजी ब्यवहारको अभिनय गर्छन । त्यसपछि गीति भाका मै दुलहीलाई घरमा स्वागत गरिन्छ । दुलही भित्राएपछि आमाले रत्यौलीको गीतमै घरको साँचो (जिम्मेवारी) वुहारीको हातमा सुम्पिन्छिन । सासुबुहारीको उमेर र युग अनुकुलनका विषयका विवाद र घर त्याग आदी सामाजिक विषय वस्तु रत्यौलीमा गाईन्छ । तर आजभोली रत्यौली पनि विकृत छ, मोवाईलको उरेन्ठ्यउला गितमा मस्त छ ।